دیابت و ماه رمضان

سنگ بنای اصلی مدیریت دیابت در ماه رمضان آموزش به بیمار است، که باید شامل اطلاعاتی در مورد خطرات، نظارت بر قند خون، تغذیه ، ورزش و دارو باشد. مطالعات نشان داده است که مشاوره قبل از ماه رمضان دفعات افت قند خون یا هیپوگلایسمی را کاهش می دهد. نتایج مطالعه ای که در سال گذشته در مورد روزه داری افراد مبتلا به دیابت نوع 1 در شرایط همه گیری کرونا انجام شد، نشان داده است که بیماری همه گیر COVID-19 تأثیر جزئی در تصمیم به روزه داری ماه رمضان در گروهمبتلایان به دیابت نوع 1 داشت. فقط تفاوت های منطقه ای برای نگرش و رفتار روزه داری در میان گروه های مبتلا به دیابت نوع 1 مشاهده شد.این مطالعه نیاز به آموزش متمرکز دیابت در ماه رمضان را برای بهبود کنترل قند خون و جلوگیری از عوارض بیماری در هنگام روزه داری برجسته نمود.

خطرات اصلی بهنگام روزه داری ماه رمضان برای افراد مبتلا به دیابت: هیپوگلایسمی، هایپرگلایسمی، کتواسیدوز دیابتی، دهیدریشن، و ترومبوسیز است.

افراد دیابتی از نظر میزان خطر عوارض فوق در ماه رمضان به افراد پر خطر، با خطر متوسط و کم خطر، طبقه بندی می شوند:

افراد در معرض خطر شدید برای روزه داری

·        افراد مبتلا به دیابت نوع یک

·        افرادی که  طی سه ماه قبل از ماه رمضان به هیپوگلایسمی شدید مبتلا شده اند.

·        بیمارانی که حداقل دو بار به کما هیپوگلیسمی یا هایپرگلایسمی مبتلا شده باشند( یا این اتفاق برایشان مرتباً تکرار شود).

·         افرادی که در طی سه ماهۀ قبل از ماه رمضان، به کتواسیدوز و کمای هایپراسمولار مبتلا شده اند

·        بیمارانی که کنترل قندخون خوبی ندارند.

·        بیمارانی که دچار نارسایی کلیوی یا به عوارض پیشرفتۀ ماکرووسکولار مبتلا هستند یا به بیمارهایی مبتلا می باشند که سبب بروز عوامل خطر بیشتری برای آنها می شوند.

·        بیماریهای حاد

·        بارداری

افراد در معرض خطر متوسط برای روزه داری

·        بیمارانی با هایپرگلایسمی متوسط

·        افرادی که تنها زندگی می کنند و تحت درمان با انسولین با سولفونیل اوره ها هستند

·        افرادی که به تنهایی زندگی می کنند و سلامت نیستند.

·        افراد مسن بیمار.

·        افرادی که داروهایی مصرف می کنند که برو ی تمرکز و قوۀ دماغی آنها تأثیر دارد.

·        افرادی که کارهای فیزیکی شدید انجام می دهند.

افراد در معرض خطر کم برای روزه داری                   

·        بیمارانی که قندخون کنترل شده دارند و تنها با رژیم غذایی یا با متفورمین، یا با متفورمین و رژیم یا با TZDو رژیم غذایی، قند خونشان کنترل شده است و بطور کلی سلامت هستند.

·        بیمارانی که قند خون کنترل شده دارند و با قرص های تنظیم کنندۀ قند خون مثل دیپاگلیدین و ناتگلیدین در وعدۀ نهار توانسته اند به کنترل خوبی دست یابند.

توصیه های عمومی

لازم است خود مراقبتی بسیارخوبی توسط خود فرد انجام شود، البته برنامه مدیریت درمان برای هر بیمار فرق دارد و زیر نظر پزشک باید تعیین شود. اندازه گیری منظم و مکرر قند خون، کاری بسیار ضروری است و بیمار باید قندخون خود را چندین بار  در روز اندازه گیری کند. بخصوص بیمارانی که تحت درمان با انسولین یا سولفونیل اوره ها هستند.

توصیه های تغذیه ای

·        رژیم غذایی درماه مبارک رمضان باید بسیار سالم و متوازن باشد.

·        خوردن غذاهای  چرب و  دارای کربوهیدرات زیاد ( مواد شیرین ) ممنوع است.

·        در ساعات غیر روزه داری (  بعد از افطار تا سحر)  باید  مصرف مایعات را افزایش داد.

·        وعدۀ غذایی  سحر حد الامکان نزدیک به صبح خورده شود( قبل از شروع روزه داری).

توصیه های ورزشی

·        ورزش یا فعالیت فیزیکی طبیعی باید در طول ماه رمضان ادامه یابد.

·        از ورزش یا فعالیت فیزیکی اضافه تر اجتناب کنید.

·        در واقع ورزش را بخشی از فعالیت روزانه خود قرار دهید.

چه موقع باید روزه داری متوقف شود

همۀ بیماران در صورت مواجه شدن با موارد زیر باید سریعاً روزه ی خود را متوقف کنند:

·        هیپوگلیسمی ( غلظت قند خون کمتر از 3.5 میلی مول در لیتر)

·        افت قندخون به کمتر از 3.9 میلی مول در لیتر در چندین ساعت آغازی روزه داری بخصوص اگر قبل از طلوع آفتاب انسولین، داروهای گروه سولفونیل اوره یا مگلیتینید استفاده کرده اند.

·        افزایش قند خون به بیش از ١۶میلی مول در لیتر.

·        چنانچه مریض هستید از روزه گرفتن اجتناب کنید.

ارزیابی پزشکی قبل از ماه رمضان

·   ارزیابی های پزشکی یک تا دو ماه قبل از ماه رمضان باید صورت گیرد.

·   بررسی وضعیت کلی سلامت بیمار، ضروری است.

·   کنترل قند خون ، فشار خون، چربی، بررسی عملکرد کلیه ها و ...

·   چنانچه بیماری علاقمند به روزه داری است نصایح پزشکی مرتبط با وضعیت بیمار به او داده شود.

·   تغییر رژیم غذایی و دوز دارویی بیمار در طی ماه رمضان  بسیار ضروری است تا بیمار در زمان روزه داری دارای یک برنامۀ ثابت و موثر باشد.

بارداری و روزه داری در ماه رمضان

زنان باردار از روزه داری، معاف هستند کسانی که به  دیابت نوع 1، نوع 2 و دیابت بارداری مبتلا هستند و به روزه داری اصرار می ورزند، قویاً باید از روزه داری منع شوند. اینگونه زنان در معرض خطرات شدیدی بوده و احتیاج به مراقبت های دقیق دارند.

منبع:

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168822720308834

https://www.daralliance.org/daralliance/idf-dar-practical-guidelines-2021/